zurück zur Rubrik
                  

De Turi Oberli


Schöön gsäit

17. Oberi-Mundaartkolumne
vom Richart Eereschpèrger

Zrugg luege
Sit mer als Räntner vierezwänzg Stund im Taag zur freie Verfüegig stönd, chan i öppe bim Umenuuschen öppisem naagaa, wo mer zuefelig i Pfinger choo isch. Als Wèrchtèètige hett i s uf d Siite ggläit und uf e Schlächtwätter-Ziit, uf Pfèrie oder eben uf Pangsionierig verschobe. Da cha mer sich deziit nèè und zrugg luege. Di schöönscht Befridigung debii isch für miich imer, wänn druus am Änd öppis Nöis uselueget und wänn s nur en Artikeli i d Oberi Zytig isch.
Diemaal han i bi schlächt Wätter i miinen alte Schuelakten ume gnooschet. Do chunt mer es Mäppli mit der Aaschrift “Schööön gesagt!” i Pfinger. Drinine sind Pletter und Zädeli vo jeder Gröössi gsii, won i amel als Schuelleerer gglungni Uussprüch vo Schüeler druf gschriben und gsammlet ha. 

Chind und Nare…
S isch vor bald vierzg Jaar in ere Rächnigsstund mit Sächstklässler gsii. Kchind händ gfunden, es seig nid rächt, das es für Schüeler und Leerer zwäierläi Rächnigsbüecher gèb. Das im Leerer siim all Ergäbniss scho stönid, seig “gemäääin”. Won ich doo Kchind fröögen, öb s dänn nid wüssid, werum s en äxtra Leererbuech gèb, do säit d Helen: “Das au tumi Mane chönd Leerer wèèrde.” (Vo Fraue hät si nüüt gsäit.)
I miire junge Familie hät s zmittst i de Nacht grad zum dritte Maal gstoorchet ghaa. Mueter und Büebli sind im Spitaal pflägt woorden, und ich han di bäide Gschwüschtertli bin ere Gotten und ere Tante müese verschuggele, wil i ja kän Vatterschftsuurlaub ha chöne nèè. Am früene Morge schriib i en Zädel und chlöib en a d Schuelzimertüre: “Wegen eines kleinen Knaben sollt ihr heute schulfrei haben.” Won i dän am Namitaag wider zrugg chume, staat under mim Spruch uf em Zädel: “Lieber Lehrer, solche Knaben sollten Sie noch öfter haben!”
Spraachspiili
Im ene Voorberäitigsgprööch für es Klasselaager im Waliss fallt de Name vom Gmäindsschriiber im Laageroort: Hèrr Häinzmann. Ich säg de Schüeler, dè Name selids grad in irne Laagernodizen uufschriibe, das s en dänn wüssid, wänn s uf de Gmäindskanzlei öppis müesid go frööge. “Wie ghäisst er iez scho wider?” – Do mäldet sich der Oliver: “Häinz Hermann.” (Es isch am Taag nach eme spektakulèère Fuessballmatsch mit sänsazionelen Iisätz vom Zürcher Häinz Hermann gsii.)
Nid wäg dèm Spruch und vili Jaar früener si mer im Tüütsch uf Schüttelräim gstoosse: “Ich geh’ jetzt in den Birkenwald, denn meine Pillen wirken bald.” Das hät natüürli zum Sälbermachen aagstachlet, und Kchind händ iri äigne Näme durenand gschüttlet. Us Daniel Hofmann isch Haniel Doofmann woorden, us Jeannette Frischherz d Fanette Schissherz. Und wo s de Viviane Lüdi "Lüdiane Vivi" säged, macht die sälber grad Liviane Füdi druus.
Mit Drittklässler han i emaal es Spraachspiili gmacht, wo mer Bbuechstabe vom Woort “Kilometer” esoo umgstellt händ, das gglungni Nöischöpfige druus woorde sind: Rokmeitle, Eitermolk, Mekerloti…
Dänn händ s aagfangen, iri äigne Nämen uf die Aart umzforme. Us em Arne Schibli isch de Nasir Bleich woorden, us em Alex Buser de Bex Lauser. D Sara Eicher wiirt zum Hari Chaeser, der Oliver Lottebach zur Violetta Blochner. Pprööbler sind esoo uf Tuure choo, das am Schluss di gglungnigschte Nämen a de Wandtafle gstande sind: Rolfens Nachtköchin, Fanna Western, Rosel Elevant, Ida Lula Lecker, D. Apfelschälerin, Ziehschon Storchhopler.
Das Spiili isch esoo iigfaare, das es über s Wuchenänd dihäi wiiter ggangen isch. Eltere händ iri eerewèrte Familienämen eso verballhornet gsee, das s Raach gschwooren und irne Sprössling ghulffe händ, em Leerer sin Namen umzforme. Scho am nööchschte Mèèndig flüüged d Raachepfiil wie Bumerang uf der Uurheber vo dèm bööse Spiili zrugg: “Gerri Sprachendreher” und “Herrn R. Chaesprediger”!!
Graad use gsäit
I jüngere, sportliche Jaare bin i e Ziit lang jeden Aabig an Chatzesee gfaare. Gliich was für Wätter, ich ha miini “vierhundert Züüg i drei Laage” gmacht und han das stolz mine Schüeler gsäit. Im Oktoober, zur Ziit von eerschte Fröscht, bringt mer es Mäitli en sälber gglismete Häntschen und säit: “Das Si im Chatzi chönd as Iis chlopfe, wänn di eerschte Schliiffschüendler chömed." 
Im Schwümunterricht im Halebaad händ au miir Kchemikaalie z schaffe gmacht, psunders in Auge. Ich huure vor eme Viertklässler abe, lueg en mit uufggrissnen Augen aa und fröög en: “Han ich rooti Auge?” Und dè Chlii säit: “Wien en Metzgerhund!”
I de Läsistund vo de Zwäitklässler säit d Leereri: “Also Fredeli, dänn verzell jetz grad nomaal, was d grad ggläse häsch!” – “Wäiss ich nööd.” – “Häsch es doch grad ggläse, tänk naa!” – Und de Fredeli: “Ich cha doch nöd na tänke bim Läse!”
Au i de zwäite Klass, aber im Rächne, frööget de Pheeterli: “Wüssed Si, werum ich mer so guet cha mèrke, das zwäimaal sächs zwölf git? – Wil früener hä mir en Jaguaar ghaa mit sächs Zilinder und jetz äine mit zwölf.” – Riichtums-Matematiik!
Im Wèrche chunt mer sich “under Mane” echli nööcher. Arne: “Stimmt daas, das Si eerscht zwäievierzgi sind?” – “Ja, genau.” – Arne: “Si gseend aber vil elter uus!” De Oliver probiert no z rette, was z retten isch: “Wüssed Si, äigetli nu wäg em Baart.”
Chinde-Loogik
Wider im Wèrche. Kchinde leered bim Laggiere unbedänklichi Löösigsmittel vom giftige Nitrovertüner underschäide. Frööget der Oli: "Git s äigetli au Nitro-Verticker?”
Am Mèèndig vor Uufert frööget der Iiven: “Gäled Si, am nööchschte Dunschtig isch doch Karfriitig?!”
E Leereri und en Leerer im Schuelhuus hüraated. I de Läbeskund wiirt drüber ggredt, au über di verschidnige Müglichkäite bi de Nameswaal vo Maa und Frau. Frööget en Knirps: “Ghäisst jetzt dänn de Herr Müller au Frau Läuchli?”
Bim Voorläse korigier ich e Schüeleri, wo de Name “Choler” als “Kooler” list und säge: “Nimm s gnau, es isch de Brüeder von öisem Bundespresidänt Choler.” D Schüeleri verstaat nu Baanhoof. "Häsch no nie vom Bundesraat Choler ghöört? Aber du kännsch gwüss anderi Bundesrööt?” Schüeleri: “Ja, de Helmuet Kool.”